Autor artykułu: Marek Szarucki,  Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. Adiunkt w Katedrze Analiz Strategicznych, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

artykuł przedrukowano z portalu Nauka i Gospodarka http://www.naukaigospodarka.pl/ za zgodą autorów portalu

Angażowanie wykwalifikowanych naukowców w rozwój/opracowanie nowych produktów jest jednym z głównych wyzwań dla przedsiębiorców, z uwagi braków wykwalifikowanej kadry w zakresie badań dla potrzeb biznesu¹. Tworzenie działu B+R w firmie jest kosztownym przedsięwzięciem, dlatego współpraca z uczelniami wyższymi może być postrzegana jako alternatywa.

Poprzedni artykuł dotyczył korzyści (możliwość wdrażania innowacji, dostęp do najnowszej wiedzy, wzrost konkurencyjności firmy czy poprawa jakości produktu) jakie płyną ze współpracy pomiędzy przedsiębiorstwami a ośrodkami naukowo-badawczymi w opinii przedsiębiorców². Rodzi się zatem pytanie, jakie korzyści dostrzegają naukowcy we współpracy z przedstawicielami gospodarki? Udział w tego rodzaju aktywność oraz stopień jej intensyfikacji uzależniony jest od wielu czynników zarówno zewnętrznych jak i wewnętrznych. Bodźce finansowe zajmują ogromnie ważne miejsce w hierarchii czynników przesądzających o zaangażowaniu w projekt badawczy.

Motywy rozpoczęcia współpracy przez naukowców z podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą są wielorakie. Dla uczelni wyższej, współpraca z firmami rozszerza zakres prowadzonych badań naukowych, rozwija umiejętności badawcze pracowników naukowych, poszerza skalę i zwiększa standardy badań naukowych prowadzonych w uniwersytetach³. Poprawa jakości wyników publikacji naukowych zwiększa wiarygodność, podnosi prestiż uniwersytetu, poprawia jego pozycję w rankingu uczelni wyższych oraz zwiększa możliwości uzyskania dofinansowania ze strony rządu. Naukowcy współpracujący z praktyką gospodarczą mają większe możliwości publikowania wyników swoich badań oraz tym samym poszerzają swe kompetencje w zakresie naukowo-badawczym. Poza tym, tego rodzaju współpraca dla uczelni wyższych jest szczególnie aktualna, ze względu na możliwość pozyskania dodatkowych środków finansowych, gdyż dotacje ze strony rządu są raczej niskie dla prowadzenia działalności naukowej na takim poziomie jak by się chciało.

Jak wygląda współpraca oczami naukowców w Polsce? Zgodnie z wynikami badań przeprowadzonych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w 2006 roku,⁴ perspektywa naukowców zaangażowanych w projekty badawcze dla biznesu różni się nieco od perspektywy samych przedsiębiorców. W zakresie realizowanej dotychczas współpracy, większość zadań stawianych przez naukowców dotyczyło technologii i nowych produktów. Prace dotyczące struktur organizacyjnych czy rozwiązań logistycznych są prowadzone znacznie rzadziej. O ile jednak w przypadku technologii najczęściej chodziło o udoskonalenie (42% wskazań), o tyle w przypadku produktów popularniejsze od udoskonaleń były prace nad zupełnie nowymi produktami lub usługami (44%).

Naukowcy są świadomi skali korzyści, jakie mogą odnieść przedsiębiorcy, którzy decydują się z nimi współpracować (zob. Wykres 1). Na pytanie o pozytywne strony komercjalizacji badań naukowych i wprowadzania innowacji, wśród większości naukowców panuje przekonanie, że pomaga to firmom generować wyższe zyski (62% wskazań) oraz zwiększać konkurencyjność (62%). Nieco mniej wskazuje tworzenie nowych miejsc pracy (39%) jako bezpośrednią zaletę tego rodzaju współpracy. Dalej uplasowały się m.in. niższe koszty firmy (37%) czy usprawnienie działalności operacyjnej i biznesowej (14%).

Przedstawiciele środowiska naukowego zauważają wyraźne korzyści płynące ze współpracy i dotyczące odnoszonych przez nich sukcesów i ich ośrodki naukowe. Wśród najważniejszych zalet tego rodzaju kooperacji naukowcy wskazują m.in. korzyści finansowe i intelektualne dla ośrodka naukowego. Silną pozycję zajęło też upowszechnianie osiągnięć, co wskazywane było przez prawie połowę (44%) respondentów. Nieco rzadziej na pytanie o korzyści z kooperacji z biznesem wskazywana była możliwość wymiany doświadczeń (42%). Wdrożenie konkretnego rozwiązania będącego efektem prac naukowych nie jest powszechnie postrzegane jako źródło prestiżu – tę odpowiedź wskazał tylko co trzeci naukowiec.

Z kolei, według badań przeprowadzonych przez ARC Rynek i Opinia, polscy naukowcy wskazują na następujące korzyści ze współpracy z firmami: korzyści finansowe i intelektualne dla ośrodka naukowego (77,5 proc.), upowszechnianie osiągnięć (43,7 proc.), wymiana doświadczeń (42,3 proc.), prestiż dla naukowców i ośrodka badawczego (32,4 proc.), wzrost konkurencyjności polskich firm (28,2 proc.), możliwość dzielenia się wiedzą (22,5 proc.), inne (4,2 proc.)⁵.

Stwierdzić należy, że korzyści płynące dla naukowców oraz reprezentowanych przez nich ośrodków naukowo-badawczych są jednoznaczne. Pozostaje tylko zatem zacieśniać współpracę pomiędzy naukowcami a biznesem. Pojawia się tutaj istotna kwestia, w jaki sposób usprawnić ten proces, ale to będzie tematem kolejnej już dyskusji.

1 S. Nellickappilly, Maya K.G., Industry-University Collaboration: Some Ethical Considerations, “CURIE Journal”, Vol. 2, No. 1, 2009, pp. 5-14.
2 M. Szarucki, Współpraca między nauką a biznesem – korzyści dla przedsiębiorców, www.naukaigospodarka.pl, 30.05.2009
3 S. Nellickappilly, Maya K.G., Industry-University Collaboration…, op. cit.

4 Raport Bariery współpracy przedsiębiorców i ośrodków naukowych, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, listopad 2006 r., s. 16.
5 Transfer korzyści dla firm, www.biznes2biznes.com, Platforma współpracy małych i średnich przedsiębiorstw.

Autor artykułu: Marek Szarucki,  Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. Adiunkt w Katedrze Analiz Strategicznych, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

artykuł przedrukowano z portalu Nauka i Gospodarka http://www.naukaigospodarka.pl/ za zgodą autorów portalu

Innowacje są jednym z głównych źródeł osiągania przewagi konkurencyjnej przez przedsiębiorstwa. Aby zapewnić swój rozwój, a w niektórych przypadkach przetrwanie na rynku, każda firma potrzebuje różnego rodzaju innowacji – nowych produktów, usług, technologii czy systemów organizacyjnych. Proces nasilającej się globalizacji wpływa na niemal wszystkie dziedziny życia społeczno-gospodarczego – ekonomii, prawa, edukacji, polityki, kultury czy nawet wzorców kulturowych¹. Polskie przedsiębiorstwa stają się uczestnikami postępujących procesów integracyjnych oraz globalizacyjnych, i pojawia się pytanie – jak sprostać owym procesom poprzez wykorzystanie innowacji? Aktywność innowacyjną warunkuje wiele czynników, które tworzą nowy kontekst zarządzania innowacjami w przedsiębiorstwie². Jednym z katalizatorów zwiększenia innowacyjności firm jest współpraca z ośrodkami naukowo-badawczymi.

W literaturze podkreśla się znaczenie ośrodków naukowo-badawczych oraz ich roli w rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw ze względu na charakter prowadzonej przez nich działalności, do której oprócz dydaktyki należy prowadzenie badań naukowych, które bardzo często wykorzystywane są dla potrzeb praktyki gospodarczej. Analizy takie zazwyczaj zlecane są przez przedsiębiorstwa duże, które mają większe możliwości finansowania projektów badawczych oraz dostrzegają korzyści z tego rodzaju współpracy. Badania wykazały, że współpraca między ośrodkami uniwersyteckimi a sektorem małych i średnich firm powinna opierać się na kilku istotnych założeniach. Po pierwsze, celowe działania/projekty muszą odzwierciedlać rzeczywiste potrzeby. Po drugie, muszą one być prowadzone przez małą grupę ekspertów. Po trzecie, trzeba aby współpraca ta miała jasno określony cel, a relacje pomiędzy partnerami powinny opierać się na zaufaniu i bliskiej współpracy³.

Jakie korzyści ze współpracy z ośrodkami naukowo-badawczymi widzą przedsiębiorcy? Odpowiedź na to pytanie można znaleźć w przeprowadzonym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w roku 2006 Raporcie pt. „Bariery współpracy przedsiębiorców i ośrodków naukowych”⁴. Zgodnie z wynikami przeprowadzonych badań (zob. Wykres 1), dla zdecydowanej większości ankietowanych menedżerów (61%), współpraca z naukowcami to przede wszystkich możliwość wdrożenia nowoczesnych, innowacyjnych rozwiązań. Drugą, wskazywaną przez respondentów przyczyną był dostęp do najnowszej wiedzy (51%). Z kolei, wzrost konkurencyjności wskazywany był zaledwie przez 43% respondentów. Tłumaczyć to można tym, że dla pewnej grupy menedżerów innowacyjność nie jest wiązana wprost z podnoszeniem konkurencyjności, albo – co bardziej prawdopodobne – że duża część badań finansowana jest w celu optymalizacji procesów technologicznych i zmniejszania kosztów, zaś wyższa konkurencyjność jest tylko korzyścią pośrednia.

Stosunkowo niewiele (10%) firm wskazywało, że współpraca z naukowcami może mieć pozytywny wpływ na eksport. Wydaje się to być nielogiczne, gdyż na rynku globalnym jest obecnie trudno konkurować bez inwestycji w badania. Może to wskazywać na brak pewności przedsiębiorców co do możliwości uzyskania wyników prac naukowych, które w istotny sposób wpłyną na odniesienie sukcesu na rynkach zagranicznych i brak przekonania o wymiernych korzyściach tego rodzaju prac. Zgodnie z Raportem wśród przedsiębiorców, którzy wcześniej deklarowali, że ani współpracowali wcześniej i ani też nie współpracują obecnie z ośrodkami naukowymi, odpowiedzi były bardzo podobne⁵. Świadczyć to może o tym, że na poziomie ogólnych skojarzeń „prac naukowych” z innowacyjnością, wiedzą czy konkurencyjnością, wśród firm niezaangażowanych w zakresie prac naukowych, nie różnią się one od skojarzeń wśród przedsiębiorstw zaangażowanych aktywnie. Prawdziwa różnica wyrażana jest przypuszczalnie w przekonaniu (lub jego braku) o realnym przełożeniu na własny zakres działalności i potencjalnych zastosowań.Korzyści ze współpracy ośrodków badawczych i rozwojowych są oczywiste na pierwszy rzut oka. Przedsiębiorcy jednak wydają się mieć swój własny pogląd na tego rodzaju kooperację o czym świadczą wyniki przedstawionych tu badań. Nie mniej jednak, istotnym zadaniem polskich ośrodków naukowo-badawczych jest przekonanie potencjalnych przedsiębiorców, o wymiernych korzyściach płynących z tego rodzaju współpracy. Z pewnością większe zaangażowanie ze strony naukowców oraz rzetelne wykonywanie projektów badawczych dla praktyki gospodarczej, szczególnie w przypadku małych i średnich firm, daje taką możliwość. Warto również przytoczyć opinię Prof. Ryszarda Ciacha, prezesa Fundacji Rozwoju Nauk Materiałowych, którego zdaniem „w polskim środowisku naukowym dalej przeważa opinia, że najważniejszym celem w pracy naukowej jest jej wysoki poziom potwierdzany publikacjami w renomowanych czasopismach, zapraszaniem na konferencje naukowe, udziałem w prestiżowych organizacjach naukowych itp. Sprawa tematyki, którą zainteresowana powinna być krajowa gospodarka, jak również metody zainteresowania tej gospodarki wdrażaniem, traktowane są jakby drugoplanowo.”⁶ Temat ten wydaje się być bardzo ciekawy i aktualny, zatem w kolejnym artykule omówione zostaną korzyści jakie widzą naukowcy ze współpracy z przedsiębiorstwami.

1 R. Borowiecki, Zachowania przedsiębiorstw w warunkach globalizacji i nowej gospodarki, w: Zarządzanie restrukturyzacją w procesach integracji i rozwoju nowej gospodarki, opracowanie i redakcja R. Borowiecki i A. Jaki, Fundacja Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, Kraków 2008, s. 18.

2 A. Zych, Determinanty działalności innowacyjnej przedsiębiorstw, w: Uwarunkowania przedsiębiorczości – różnorodność i zmienność, red. K. Jaremczuk, PWSZ im. Prof. S. Tarnowskiego w Tarnobrzegu, Tarnobrzeg 2008, s. 613.
3 D. Jones-Evans, M. Klofsten, E. Andersson, and D. Pandya, Creating a bridge between university and industry in small European countries: the role of the industrial liaison office, "R&D Management", vol. 29, no. 1, 1999, pp. 47-56.

4 Raport Bariery współpracy przedsiębiorców i ośrodków naukowych, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, listopad 2006 r., s. 12.

5 Ibidem, s. 11.

6 A. Karwat, Czy środowisko naukowe potrafi współpracować ze środowiskiem gospodarczym?, „Sprawy Nauki”, Biuletyn Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, 17.06.2005.