autor: Marek Szarucki*, Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć.

Adiunkt w Katedrze Analiz Strategicznych, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

artykuł przedrukowano z portalu Nauka i Gospodarka http://www.naukaigospodarka.pl/ za zgodą autorów portalu

Rola uczelni wyższych w rozwoju regionalnych i narodowych systemów innowacji, poprzez zapewnienie podaży wykwalifikowanych „pracowników wiedzy”¹ oraz „informacji”², jest niekwestionowana. Rząd Wielkiej Brytanii podejmuje działania nastawione na „wydobycie” wiedzy i innowacji w sposób bezpośredni, poprzez transfer wiedzy oraz technologii. Jednym z tych działań jest przekształcanie szkół wyższych o profilu technologicznym, na przykład Royal College of Advanced Technology w Salford czy College of Advanced Technology w Birminghamie, w uniwersytety, odpowiednio University of Salford i Aston University. Już od samego początku swej historii, uczelnie te były ściśle związane z przemysłem lokalnym oraz specjalizowały się w obszarach charakterystycznych temu przemysłowi (chemia, przetwórstwo metali, tekstylia czy budownictwo).

W odróżnieniu od Wielkiej Brytanii, w USA jednym z celów uczelni wyższych, zaraz po badaniach i nauczaniu, jest „służenie społeczności”, z czym wiąże się długa tradycja. Zapoczątkowana ona została poprzez Ustawę Morrill’a (Morrill Act) w roku 1862. Ustawa ta sprzyjała zakładaniu uczelni państwowych, których długofalowy rozkwit i sukces uzależniony był od ich reagowania na potrzeby społeczności lokalnej³. Misja ta została wzmocniona poprzez stopniowe wsparcie ze strony rządu. Uczelnie prywatne również mogą liczyć na wsparcie ze strony przemysłu lokalnego, a tego rodzaju działania stanowią mocną zachętę do współpracy z przemysłem i zaspokajania jego potrzeb.

M.H. Decter w swoich badaniach podjęła próbę przeprowadzenia analizy relacji uczelni z przemysłem według trzech kryteriów, takich jak: 1) rola uczelni w transferze technologii, 2) wpływ ustawodawstwa, polityki rządowej i finansowania, oraz 3) sukces i ocena⁴. Poniżej przedstawiona zostanie charakterystyka poszczególnych kryteriów dla Wielkiej Brytanii oraz USA.

Rola uczelni w transferze technologii. Biorąc pod uwagę to kryterium, zasadnicza różnica pomiędzy Wielką Brytanią a USA polega na tym, iż w Wielkiej Brytanii najwięcej uwagi zwraca się na transfer technologii, z kolei w USA kryterium to związane jest z działaniem mającym na celu osiągnięcie sukcesu. A co za tym idzie, w Wielkiej Brytanii większy akcent kładzie się na publikowanie artykułów niż tworzenie patentów, jak to ma miejsce w USA.

Wpływ ustawodawstwa, polityki rządowej i finansowania. W USA punktem zwrotnym w transferze technologii z uniwersytetu do przemysłu było uchwalenie ustawy Bayh-Dole Act w roku 1980, która stworzyła jednolite warunki patentowe umożliwiające uczelniom wyższym patentowanie wyników badań finansowanych ze środków publicznych. Od tego czasu, ilość patentów uzyskanych przez uniwersytety wzrosła z 250 w roku 1980 do 2000 w roku 2000⁵. Z kolei, w Wielkiej Brytanii nie ma centralnej strategii rządowej w zakresie praw do własności intelektualnej będącej wynikiem badań finansowanych przez rząd. Uczelnie wyższe mają swoją własną politykę w tym zakresie. Nie mniej jednak, w ostatnich latach rząd Wielkiej Brytanii zaczął dostrzegać istotę transferu wiedzy z uczelni do biznesu, co będzie gwarantem sukcesu gospodarczego kraju⁶. W tym celu, w polityce rządu zaczęły pojawiać się programy zachęcające do działań mających na celu transfer wiedzy z uczelni do przemysłu.

Sukces i ocena. W literaturze przedmiotu w zakresie sukcesu i oceny dominują wyniki dotyczące patentowania, licencjonowania oraz firm typu spin-off (zob. Tab. 1). Zauważyć można, iż amerykańskie wskaźniki transferu wiedzy znacząco przekraczają brytyjskie. Sytuacja ta świadczy między innymi o dłuższej tradycji zaangażowania w tego rodzaju przedsięwzięcia uczelni wyższych w USA niż Wielkiej Brytanii.

Tabela 1. Wybrane wskaźniki transferu wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu w Wielkiej Brytanii i USA

Źródło: M.H. Decter, Comparative review of UK-USA industry-university relationships, “Education + Training”, Vol. 51, No. 8/9, 2009, pp.624-634.

Porównując wyniki, wspomnieć należy o kontekście społeczno-kulturowym tych krajów. W roku 1960 USA prawie 50% osób należących do przedziału wiekowego 18-22 lata studiowało oraz większość z nich uczęszczało do uczelni lokalnych⁷. Zakładając, że większość z nich pracowała w firmach lokalnych, skutkowało to pojawieniem się grupy menedżerów, którzy mogli dzielić się wiedzą, jak i innowacyjnymi pomysłami nabytymi w tych uczelniach. Firmy które mają możliwości i są skłonne do licencjonowania wyników badań uczelnianych to te, które posiadają właściwy poziom zdolności badawczych oraz kontakty w środowisku akademickim. Może to być powodem większej otwartości przemysłu amerykańskiego na technologie pochodzące z uczelni wyższych.

Z kolei w Wielkiej Brytanii w roku 1960 tylko 6% z grupy osób w wieku 18-21 lat studiowało na uczelniach wyższych. Studenci zazwyczaj wybierali uczelnie odległe od ich domów rodzinnych, zachęcane dostępnością akademików. W skutek tego, prawdopodobieństwo utrzymania kontaktów z firmami lokalnymi, oraz tego, by w jednej firmie pracowała duża grupa absolwentów tej samej uczelni były znikome. Brak zainteresowania ze strony przemysłu brytyjskiego tłumaczyć można uwarunkowaniami historycznymi, aczkolwiek wyjątkiem były takie uczelnie jak Oxford i Cambridge, co mogło przyczynić się do niewątpliwego sukcesu tych uczelni w zakresie transferu technologii⁸.

Podsumowując, prezentowane wyniki z zakresu transferu wiedzy z uczelni wyższych do przemysłu w dwóch różnych krajach, Wielkiej Brytanii i USA, nie należy traktować bezkrytycznie. Uwarunkowania historyczne rozwoju współpracy między uczelniami wyższymi a przemysłem w USA i Wielkiej Brytanii są ważne do uwzględnienia, nie mniej jednak nie należy zapominać o potencjale, zarówno gospodarczym, jak i naukowym, który jest zdecydowanie większy w Stanach Zjednoczonych.