autor: Marek Szarucki*, Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. Adiunkt w Katedrze Analiz Strategicznych, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

artykuł przedrukowano z portalu Nauka i Gospodarka http://www.naukaigospodarka.pl/ za zgodą autorów portalu

Nauka bezpośrednio związana jest z tworzeniem innowacji¹. W związku ze zmniejszeniem środków finansowych na naukę, jakie pochodzą z pieniędzy państwowych, ośrodki naukowe odczuwając brak pieniędzy, dążą do wygenerowania dochodów poprzez komercjalizację swojej własności intelektualnej (intelectual property)². Powstająca przeważnie w postaci patentów, własność intelektualna, jest wynikiem działalności badawczej, jaka prowadzona jest w ośrodku akademickim. Wiele państw wspiera ten rodzaj innowacji uniwersyteckiej, mając nadzieję na powstanie drugiej „doliny krzemowej”, stymulującej działalność gospodarczą o wysokim udziale wartości dodanej.

W rankingu ośrodków naukowych odnoszących sukces we wdrażaniu własności intelektualnej znajdują się takie uczelnie amerykańskie, jak: MIT, Stanford University, Caltech, Johns Hopkins, Harvard czy University of California. Uczelnie te posiadają olbrzymie środki budżetowe na cele badawcze, które prowadzone są przez światowej klasy zespoły badawcze.

Jednym z głównych problemów, przed którymi stają ośrodki akademickie, w których prowadzone są badania w zakresie opracowywania różnego rodzaju rozwiązań innowacyjnych jest etap, na którym pozyskiwane są środki finansowe niezbędne do wprowadzenia nowego produktu na rynek. Początkowy etap rozwoju nowego wyrobu przebiega w laboratorium ośrodka naukowo-badawczego, a następnie, na kolejnym etapie kluczowa jest pomoc ze strony inwestorów zewnętrznych oraz przedsiębiorstw typu venture capital³, które zapewnią niezbędne środki kapitałowe oraz wsparcie w zakresie zarządzania podczas wdrażania innowacyjnego wyrobu na rynek. Okres pomiędzy wczesną fazą prac nad innowacją oraz rozpoczęciem finansowania ze źródeł zewnętrznych często określany jest mianem „doliny śmierci”, gdyż wiele projektów innowacyjnych upada, ze względu na brak środków finansowych, szczególnie w punkcie „dławienia się”⁴. Niejednokrotnie zjawisko to nazywane jest luką kapitałową. Młode oraz nowopowstałe firmy doświadczają problemów, które wiążą się ze zdobywaniem partnerstwa na rynku venture capital/private equity⁵.

Zauważając dużą rolę udziału innowacji w kształtowaniu krajowego produktu brutto oraz rosnącą innowacyjną rolę ośrodków akademickich, rządy coraz częściej zwracają uwagę na problem „doliny śmierci”. W celu zmniejszenia ryzyka oraz przyciągnięcia inwestorów zewnętrznych na korzystnych warunkach w tej wczesnej fazie procesu innowacyjnego, często stosowane są różne podejścia angażujące współfinansowanie ze strony rządu. Ponadto, przy wielu akademickich ośrodkach transferu technologii powstają fundusze venture capital. Podkreślić tu jednak należy, że nie tylko brak środków finansowych może hamować rozwój innowacji, często bowiem uczelnie nie posiadają również zasobów oraz kompetencji na tym wczesnym etapie komercjalizacji. Tworzenie inkubatorów oraz parków technologicznych ma na celu wypełnienie luki między wczesnym etapem rozwoju wprowadzeniem innowacji na rynek.

Z przeprowadzonych badań wynika, że europejskie uczelnie wyższe są niedofinansowane w zakresie realizowanych przez nie zadań⁶. Dotychczasowe, wybiórcze oraz konkurencyjne mechanizmy finansowania, które są niezbędne do zapewnienia jakości,  bardzo często są również nieefektywne, i wiele systemów uczelnianych nie posiada odpowiedniej autonomii, pozwalającej na szybkie i pewne działania w konkurencyjnym otoczeniu międzynarodowym. W przypadku Polski, problem luki kapitałowej uważany jest za jedną z najpoważniejszych i najbardziej szkodliwych barier rozwoju przedsiębiorczości. Pojawia się tutaj pytanie, czy istnieje skuteczny sposób na wypełnienie luki kapitałowej w przypadku tworzenia innowacji w ośrodkach akademickich? Szukanie odpowiedzi na to pytanie nurtuje wielu naukowców i z pewnością jest tematem licznych dyskusji. 

1 A. Wiszniewski, Nauka a innowacje, „Forum Akademickie”, nr 10, 2005.
2 I.E. Maxwell, Managing Sustainable Innovation. The Driver for Global Growth, Springer, New York 2009, s. 43.
3 Fundusze venture capital/private equity powstawały po to, by finansować projekty inwestycyjne tam, gdzie nie mogą robić tego banki. Są to inwestycje podwyższonego ryzyka, ale rokują sukces, a więc wysoką stopę zwrotu z kapitału. Zob. M. Pokojska, Luka kapitałowa, “Gazeta Bankowa”, nr 8, 2005, s. 14-15.
4 I.E. Maxwell, Managing Sustainable Innovation…, op. cit., s. 47.
5 P. Ćwik, Nowy pomysł na inwestowanie. Budowanie funduszy Venture Capital w Polsce, Krajowy Fundusz Kapitałowy, maj 2009, www.funduszeeuropejskie.gov.pl
6 R.Lambert, N. Butler, The future of European universities: renaissance or decay? Centre for European reform, 2006.