autor: Marek Szarucki*, Adres poczty elektronicznej jest chroniony przed robotami spamującymi. W przeglądarce musi być włączona obsługa JavaScript, żeby go zobaczyć. Adiunkt w Katedrze Analiz Strategicznych, Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie.

artykuł przedrukowano z portalu Nauka i Gospodarka http://www.naukaigospodarka.pl/ za zgodą autorów portalu

Podstawą sukcesu rynkowego firmy jest znalezienie dobrego pomysłu na innowację. Pojawia się zatem pytanie, w jaki sposób oraz gdzie firmy mogą znaleźć te pomysły. Literatura przedmiotu proponuje następujące sposoby pozyskiwania innowacji na zewnątrz firmy: 1) import innowacji odizolowanych geograficznie, 2) identyfikacja małych firm z perspektywicznymi produktami niszowymi, 3) szukanie możliwości w dużych firmach, 4) identyfikacja kluczowych użytkowników, 5) niezależni wynalazcy, 6) współpraca z ośrodkami akademickimi¹. Wyżej wymienione możliwości zdobywania informacji na temat innowacji w otoczeniu firmy zostaną dokładniej omówione w pozostałej części opracowania.

Na wstępie dodać należy, iż innowacje często odizolowane są geograficznie, szczególnie te wprowadzane przez mniejsze firmy. A zatem, samo sprowadzenie innowacji z jednego regionu geograficznego do innego postrzegane może być jako źródło innowacji, przykładem tego są napoje energetyczne Red Bull. Innym przykładem jest firma Starbucks, której założyciel - Howard Schultz - utworzył największą na świecie sieć kawiarni, która funkcjonuje w 48 krajach². Firma założona została krótko po tym, jak Howard Schultz odwiedził Mediolan, gdzie zafascynował się kulturą picia kawy oraz mieszankami tego napoju z ekspresu ciśnieniowego. Istnieje zatem możliwość odkrycia pierwszorzędnych wyrobów lub usług w odległym geograficznie zakątku kuli ziemskiej oraz rozważenie przeniesienia ich na inną szerokość, czy długość geograficzną. Przykładów takich jest wiele, m. in. respiratory na twarz, zakładane w Japonii, mające na celu ochronę przed wirusami, czy zautomatyzowany system wynajmu rowerów rozpowszechniony w Oslo i Paryżu.

Co ciekawe, firmy małe często odnoszą duże sukcesy w niszach rynkowych, które ignorowane są przez większe firmy. Nisze te mogą sprzyjać rozwijaniu szans do momentu, gdy kwestie związane z ryzykiem i niepewnością zostaną rozwiązane. Zdarza się również, że innowacje wygenerowane w niszy są użyteczne dla większego rynku. Na przykład, mała firma Gyration z Kalifornii, opracowała technologię zdalnego sterowania telewizorem przy pomocy ruchów ręki. Z kolei firma Nintendo, na zdecydowanie większym rynku, niż pierwotna nisza rynkowa adresowana przez firmę Gyration, wykorzystała tę technologię w opracowaniu pilota, służącego do sterowania grami video Wii. Posunięcie to przyczyniło się do ogromnego sukcesu rynkowego gier Wii, których całkowita sprzedaż w roku 2007 przekroczyła 20 mln sztuk³.

Podkreślić należy, że przedsiębiorstwa rosną m.in. dzięki stopniowemu powiększaniu swojego asortymentu o nowe produkty. Wynikiem tego mogą być rozbudowane linie produktowe oraz skomplikowany system dystrybucji, co wymaga kompleksowego systemu produkcji. Firma konkurencyjna może zmniejszyć koszty produkcji wówczas, gdy produkuje ona tylko jeden rodzaj wyrobów i sprzedaje go na rozwiniętym rynku. Często zdarza się, że produkt dostarczany jest przez podmiot zewnętrzny. W ten sposób możliwe jest zmniejszenie kosztów stałych i ustalenie atrakcyjnej ceny. Funkcjonujące na rynku firmy mogą mieć trudności ze zmianą realizowanej przez nie strategii rozbudowanego asortymentu produktowego, co przyczynia się do obniżenia zdolności konkurowania. Rozważając w kategoriach naśladownictwa, okazją może być znalezienie takiej firmy oraz zaoferowanie jej lepszej ceny na innowacyjny, lecz kosztowny produkt⁴.

Istnieje wiele powodów, dla których firmy wprowadzają innowacyjne produkty. Po pierwsze, innowacje mogą być źródłem nowych dochodów dla firmy. Okazuje się jednak, że wiodący użytkownicy (ang. lead users) oraz niezależni wynalazcy mogą posiadać większe aspiracje, niż finansowe. Wiodący użytkownicy – to osoby lub firmy mające zwiększone zapotrzebowanie na produkty i usługi, które nie są zaspokajane przez inne firmy⁵. Użytkownicy ci tworzą własne innowacyjne rozwiązania. Przykładem jest doktor L. Aronson, weterynarz z University of Pennsylvania, która dokonuje transplantacji kocich nerek. W tym celu wykorzystuje ona stosunkowo nowy proces, na ograniczonym obszarze rynkowym, w którym występują pewne braki w odpowiednich narzędziach chirurgicznych do wykonania tego rodzaju operacji. Wynikiem tego jest wybór, pomiędzy używaniem źle dopasowanych instrumentów, a opracowaniem własnego narzędzia, co stworzyłoby szanse dla dalszych jego usprawnień przez inną firmę zewnętrzną.

Niezależni wynalazcy również tworzą nowe rozwiązania. Ich główne motywy są inne, niż uzyskanie korzyści finansowe. Badania wykazały, iż większość niezależnych wynalazców straciła pieniądze przeznaczone na innowacje⁶. Pojawia się zatem pytanie, dlaczego osoby te, bez względu na słabe wyniki finansowe ich działalności innowacyjnej, poświęcają swój czas i energię na tego rodzaju przedsięwzięcia? Istnieje kilka uzasadnień, m.in. mogą to być hobbyści, „zapaleni” optymiści, czy nawet „gracze loteryjni”, którzy angażują się w przedsięwzięcia nie gwarantujące stuprocentowego sukcesu w postaci zwrotu finansowego. Niezależnie od ich motywacji, osoby te prowadzą swoje prace badawcze w różnych obszarach. W większości przypadków, ich wysiłki nie przynoszą oczekiwanych korzyści w postaci przełomowych innowacji. Zdarza się jednak, iż nieliczni wynalazcy osiągają sukces i umożliwiają wówczas firmom zewnętrznym dostęp do swoich wynalazków poprzez licencje, patenty, czy inne formy nabycia (ang. acquisition).

Współpraca z ośrodkami naukowymi stwarza duże możliwości skomercjalizowania wyników działalności innowacyjnej przez firmy. Na przykład, pierwszy komputer o dużej mocy przetwarzania danych - ENIAC⁷ - powstał w roku 1946 na University of Pennsylvania. Główne ośrodki uniwersyteckie, w których prowadzone są prace badawcze, dostarczają ogromnych możliwości innowacyjnych, np. wyszukiwarka internetowa Google (Stanford University), czy korporacja biotechnologiczna Genzyme (MIT)⁸. Niektóre możliwości innowacyjne pochodzą z badań prowadzonych przez pracowników naukowych, szczególnie w obszarze nauk biologicznych, zaś inne – od zdolnych studentów pracujących nad rozwojem swej kariery zawodowej. Współpraca firmy z uczelnią wymaga kompleksowego podejścia, gdyż istnieje wiele możliwości, takich jak: rekrutacja pracowników lub praktykantów, sponsorowanie prowadzonych badań nad nowym produktem, udział w konferencjach lub innych imprezach uczelnianych.

Pozyskanie wyjątkowych i niepowtarzalnych pomysłów na innowacje to swego rodzaju wyzwanie, jakie stoi przed firmami, które nastawione są na zdobywanie nowych rynków. W opracowaniu tym przedstawiono jedynie kilka sposobów pozyskania wiedzy w zakresie źródeł innowacji i pozyskania pomysłów na opracowanie innowacyjnego produktu oraz jego komercjalizację, i na wyczerpanie tego wieloaspektowego zagadnienia potrzeba dalszych opracowań.

1 C. Terwiesch, K.T. Urlich, Innovation tournaments: creating and selecting exceptional opportunities, Harvard Business Press, Boston 2009, s. 55-60.
2 Zob. www.starbucks.com
3 Ogromna sprzedaż Nintendo Wii, 1.12.2008, www.technow.pl
4 C. Terwiesch, K.T. Urlich, Innovation tournaments…, op. cit., s. 58.
5 Zob. E. Von Hoppel, The sources of innovation, Oxford University Press, Oxford 1988.
6 T. Åstebro, The return to independent invention: evidence of unrealistic optimism, risk seeking, or skewness loving?, “The Economic Journal”, Vol. 113, 2003, pp.226-239.
7 E.J. Presper, “The ENIAC”, in N. Metropolis, J. Howlett, G.-C. Rota, (eds), A History of Computing in the Twentieth Century, Academic Press, New York, 1980, pp. 525-540.
8 Zob. S.A. Shane, Academic entrepreneurship: University spinoffs and wealth creation, Edward Elgar Publishing, Cheltenham 2004.